
Θανάσης Στεργίου, Ξεκάθαρα 1
Με βασικό στόχο να περιοριστούν όσο γίνεται οι “χρονοβόρες” και“γραφειοκρατικές” διαδικασίες που ίσχυαν και να σταματήσει η “ταλαιπωρία” που υφίσταντο μέχρι σήμερα οι επενδυτές σε σχέση με την περιβαλλοντική αδειοδότηση έργων και επιχειρηματικών δραστηριοτήτων, ο υπουργός Περιβάλλοντος κατέθεσε ένα νέο θαυματουργό νομοσχέδιο, το οποίο ψηφίστηκε από τη Bουλή στις 13/9. Και όλα αυτά, σύμφωνα με τις διαβεβαιώσεις του υπουργού, χωρίς καμία έκπτωση στην προστασία του περιβάλλοντος. Ο ίδιος ο νόμος ωστόσο, τον διαψεύδει.
Κατηγορίες έργων
Από δω και στο εξής λοιπόν, «Τα έργα και οι δραστηριότητες των οποίων η κατασκευή και λειτουργία δύναται να έχουν επιπτώσεις στο περιβάλλον, κατατάσσονται σε δύο κατηγορίες ανάλογα με τις επιπτώσεις τους στο περιβάλλον». «Η πρώτη κατηγορία (Α) περιλαμβάνει τα έργα και τις δραστηριότητες τα οποία ενδέχεται να προκαλέσουν σημαντικές επιπτώσεις στο περιβάλλον και για τα οποία απαιτείται η διεξαγωγή Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΜΠΕ) προκειμένου να επιβάλλονται ειδικοί όροι και περιορισμοί για την προστασία του περιβάλλοντος…Η δεύτερη κατηγορία (Β) περιλαμβάνει έργα και δραστηριότητες τα οποία χαρακτηρίζονται από τοπικές και μη σημαντικές μόνο επιπτώσεις και υπόκεινται σε γενικές προδιαγραφές, όρους και περιορισμούς που τίθενται για την προστασία του περιβάλλοντος…».
Ποια ακριβώς είναι τα έργα που ενδέχεται να προκαλέσουν “σημαντικές” επιπτώσεις στο περιβάλλον, και ποια χαρακτηρίζονται από “τοπικές και μη σημαντικές” επιπτώσεις; Αυτό θα το αποφασίσει σύντομα ο υπουργός: «Με απόφαση του Υπουργού, που εκδίδεται εντός μηνός από τη δημοσίευση του παρόντος, τα έργα και δραστηριότητες που υπόκεινται στις ρυθμίσεις του νόμου, κατατάσσονται στις κατηγορίες και υποκατηγορίες του άρθρου 1…».
Η διαδικασία
Αφού λοιπόν ο υπουργός αποφασίσει, η διαδικασία που θα ακολουθείται για την κάθε κατηγορία θα είναι διαφορετική. Στην κατηγορία Α: «… απαιτείται διαδικασία περιβαλλοντικής αδειοδότησης με τη διεξαγωγή ΜΠΕ και έκδοση Απόφασης Έγκρισης Περιβαλλοντικών Όρων (ΑΕΠΟ)».
Όσο για την κατηγορία Β, η διαδικασία απλουστεύεται ακόμη περισσότερο: «Τα έργα ή δραστηριότητες κατηγορίας Β δεν ακολουθούν τη διαδικασία εκπόνησης ΜΠΕ αλλά υπόκεινται σε Πρότυπες Περιβαλλοντικές Δεσμεύσεις (ΠΠΔ)».
Τι είδους έργα μπορεί να έχουν τόσο “ασήμαντες” περιβαλλοντικές επιπτώσεις, ώστε να μη χρειάζεται καν να κατατεθεί μελέτη πριν πάρουν άδεια λειτουργίας, αλλά αρκεί η δέσμευση του επενδυτή ότι θα τηρήσει τις ΠΠΔ;
Ποιος θα αξιολογεί τις μελέτες;
«Για τις ανάγκες αξιολόγησης των ΜΠΕ και σύνταξης των ΑΕΠΟ … συνιστάται Μητρώο Πιστοποιημένων Αξιολογητών Μελετών Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων. Η πιστοποίηση των αξιολογητών διενεργείται από το Υπουργείο Περιβάλλοντος, Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής, το οποίο τηρεί σχετικό μητρώο, στο οποίο εγγράφονται αξιολογητές με ικανή εμπειρία σε όλους τους τομείς εξειδίκευσης ΜΠΕ».
Το υπουργείο λοιπόν καταρτίζει μια λίστα ιδιωτών, που θα ελέγχουν τις περιβαλλοντικές μελέτες των έργων και θα συντάσσουν τις αποφάσεις έγκρισης. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι τα περίφημα πιστοποιημένα ιδιωτικά γραφεία μελετών θα αναλάβουν ολόκληρη τη διαδικασία αδειοδότησης από την αρχή μέχρι το τέλος.
«Ειδικότερα, οι Πιστοποιημένοι Αξιολογητές προβαίνουν σε κάθε περίπτωση που τους ζητείται από τις αρμόδιες προς τούτο υπηρεσίες, σε ενδελεχή έλεγχο της ΜΠΕ … συντάσσουν το σχέδιο ΑΕΠΟ, το οποίο εν συνεχεία υποβάλουν στην αρμόδια υπηρεσία του Υπουργείου Περιβάλλοντος ή της αποκεντρωμένης διοίκησης».
Και μπορεί, σύμφωνα με το νόμο, οι “αρμόδιες υπηρεσίες” να διατηρούν το δικαίωμα αποδοχής ή μη της ΑΕΠΟ που συντάσσει ο αξιολογητής, ωστόσο η ουσιαστική δουλειά από δω και στο εξής θα γίνεται εξ ολοκλήρου από ιδιώτες για ιδιώτες. Όσο για τις ίδιες τις μελέτες που θα έχουν ελεγχθεί από τους αξιολογητές, οι αρμόδιες αρχές θα αρκεστούν σε “δειγματοληπτικούς ελέγχους” και, αν διαπιστωθεί σοβαρό λάθος ή παράλειψη, το θέμα θα επανεξετάζεται…
Οι πολίτες θα μπορούν (τυπικά) να συμμετέχουν στη δημόσια διαβούλευση, αλλά οι αποφάσεις θα παίρνονται από “πιστοποιημένους αξιολογητές”, με “ικανή εμπειρία”. Πραγματικά μπορεί οι αξιολογητές να είναι ικανοί και έμπειροι, μόνο που έχουν ένα μικρό μειονέκτημα: θα “ελέγχουν”, αλλά ουσιαστικά δε θα ελέγχονται από κανέναν. Το (ρητορικό) ερώτημα είναι αν οι πιστοποιημένοι αξιολογητές θα εκφράσουν έστω και τυπικά ενδοιασμούς, πριν υποκύψουν στις πιέσεις, ή στα μικρά συμβολικά δωράκια του επενδυτή που μπορεί επιτέλους να δει το έργο του να υλοποιείται, αφού απαλλάχτηκε από τη “χρονοβόρα”, “γραφειοκρατική” διαδικασία που επικρατούσε μέχρι σήμερα…
Γνωμοδοτήσεις Φορέων και δημόσια διαβούλευση
Για καλλωπισμό προβλέπεται διαβούλευση για κάθε έγκριση περιβαλλοντικών όρων, που δίνει τη δυνατότητα άποψης στο “κοινό”. Ωστόσο, ο χρόνος που δίνεται στη διαβούλευση, ουσιαστικά την εξαφανίζει. Ακόμη κι αν οι απόψεις του “κοινού” λαμβάνονταν σοβαρά υπόψη, κάτι που δεν προβλέπεται πουθενά στο νόμο, για πολλούς από τους ενδιαφερόμενους είναι πρακτικά αδύνατο να ανταποκριθούν στα ασφυκτικά χρονικά όρια που προβλέπονται. Σε σχέση με τα έργα της κατηγορίας Α, για τη συλλογή των γνωμοδοτήσεων των υπηρεσιών και των απόψεων του κοινού, δίνεται διάστημα από 35 έως 45 εργάσιμων ημερών!
Έτσι, αν υποθέσουμε ότι οι πολίτες αποφασίσουν να παρέμβουν στη διαδικασία αδειοδότησης ενός μεγάλου έργου που πρόκειται να επηρεάσει σοβαρά το περιβάλλον και την ζωή τους, έχουν κάτι παραπάνω από ένα μήνα για να συλλέξουν τα επιστημονικά και νομικά επιχειρήματα που απαιτούνται! Το γεγονός βέβαια ότι προκειμένου να “τρέξουν” τα μεγάλα έργα, το υπουργείο θα γράψει το “ενδιαφερόμενο κοινό” στα παλαιότερα των υποδημάτων του δεν προκαλεί καμιά έκπληξη. Το εντυπωσιακό, ωστόσο, είναι το γεγονός ότι ανάμεσα στις “αρμόδιες υπηρεσίες” που τυπικά οφείλουν να καταθέσουν γνωμοδότηση για μελέτες έργων, υπάρχουν κάποιες που θα δυσκολευτούν να ανταποκριθούν σε αυτό το καθήκον έγκαιρα.
Ας πάρουμε για παράδειγμα τη Δασική Υπηρεσία. «Γνώμη της δασικής υπηρεσίας απαιτείται μόνο για έργα τα οποία χωροθετούνται σε δάση, δασικές και αναδασωτέες εκτάσεις, άλση και πάρκα…».
Δηλαδή, “έργα” θα γίνονται και “σε δάση, δασικές και αναδασωτέες εκτάσεις, άλση και πάρκα”! Και τότε η δασική υπηρεσία, αυτή η αποστελεχωμένη, διαλυμένη στην ουσία υπηρεσία, θα έχει λίγο πάνω από 1 μήνα για να εκφράσει “γνώμη”. Αν η Δασική Υπηρεσία δεν προλάβει να δώσει αρνητική γνωμοδότηση αυτό είναι δικό της πρόβλημα! Μεγάλα έργα λοιπόν, από αυτά που κατά το υπουργείο ενδέχεται να προκαλέσουν σημαντικές συνέπειες στο περιβάλλον, μέσα σε δασικές ή αναδασωτέες περιοχές και με τη Δασική Υπηρεσία να είναι υποχρεωμένη να συντάξει γνωμοδότηση για τις ΜΠΕ που θα κατατεθούν, μέσα σε ενάμιση μήνα το πολύ! Μια Υπηρεσία, που τα τελευταία χρόνια υπολειτουργεί, με πάνω από 30% κενές θέσεις δασολόγων. Όσοι από αυτούς που τη στελεχώνουν σήμερα καταφέρουν να γλιτώσουν από την εργασιακή εφεδρεία, μάλλον θα δυσκολευτούν αρκετά να προλάβουν τα χρονοδιαγράμματα του ΥΠΕΚΑ.
Περιβαλλοντικές επιθεωρήσεις
Κατά το νόμο, περιβαλλοντικές επιθεωρήσεις θα διενεργούνται “κατά τη διαδικασία περιβαλλοντικής αδειοδότησης” αλλά και στη συνέχεια “είτε κατά το στάδιο κατασκευής του έργου είτε κατά το στάδιο λειτουργίας του έργου”.
Οι αρχές που θα αναλάβουν τους ελέγχους, πέρα από ειδικές υπηρεσίες του υπουργείου, των αποκεντρωμένων διοικήσεων και των περιφερειών, θα είναι επίσης οι “Περιβαλλοντικοί Ελεγκτές”, κατά το πρότυπο των “Πιστοποιημένων Αξιολογητών”. Και στο επίπεδο των ελέγχων, λοιπόν, προκειμένου να “καλυφθούν οι ανάγκες” και δεδομένου ότι οι δημόσιες υπηρεσίες πρέπει να συνεχίσουν να συρρικνώνονται, θα έχουμε ιδιώτες ελεγκτές, που θα επιθεωρούν τα έργα, αν τηρούνται τα προβλεπόμενα της Απόφασης Έγκρισης Περιβαλλοντικών Όρων ή των Πρότυπων Περιβαλλοντικών Δεσμεύσεων.
Και σε αυτή την περίπτωση, δηλαδή, πρακτικά το ΥΠΕΚΑ βάζει το λύκο να φυλάει τα πρόβατα…
Σε περιοχές natura
Στο στόχαστρο της “ανάπτυξης” μπαίνουν πλέον και οι περιοχές natura, στις οποίες από τώρα και στο εξής επιτρέπονται όλα τα έργα, ακόμη και αυτά που θεωρούνται ιδιαίτερα επιβαρυντικά για το περιβάλλον. Συγκεκριμένα ο νόμος προβλέπει: «για έργα κατηγορίας Β υποβάλλεται ειδική οικολογική αξιολόγηση στην αρμόδια υπηρεσία Περιβάλλοντος της Περιφέρειας…», ενώ «για έργα κατηγορίας Α υποβάλλεται ως τμήμα της ΜΠΕ, ειδική οικολογική αξιολόγηση στην αρμόδια κατά περίπτωση υπηρεσία…».

Γραφικά: http://donpsychote.blogspot.com/
Μια “ειδική οικολογική αξιολόγηση” είναι αρκετή για να εγκατασταθούν έργα ακόμη και της κατηγορίας Α στις πιο ευαίσθητες από περιβαλλοντική άποψη περιοχές της χώρας. Όσο για τους ελέγχους των έργων σε προστατευόμενες περιοχές ο περιβαλλοντικός ελεγκτής (δηλαδή ο “αμερόληπτος” ιδιώτης) θα αναλάβει το “βαρύ φορτίο” των επιθεωρήσεων των έργων σε όσες από τις περιοχές natura “δεν υφίσταται” φορέας διαχείρισης. Με βάση τον κατάλογο των προστατευόμενων περιοχών πρόκειται για 419 περιοχές, για τις οποίες έχουν συσταθεί 28 φορείς διαχείρισης! Με τόσους “πολλούς” φορείς διαχείρισης για τόσο “λίγες” προστατευόμενες περιοχές, είναι αμφίβολο αν θα μένει κάτι και για τον “ελεγκτή”. Αλλά, αν τύχει να μείνει, ο “τυχερός” επενδυτής θα έχει σίγουρα εξασφαλίσει μια πολύ βολική διαδικασία περιβαλλοντικών επιθεωρήσεων.
Στην υπηρεσία των εργολάβων
Αυτό λοιπόν που συμβαίνει σήμερα ξεπερνάει κάθε όριο: είναι η χωρίς κανένα πρόσχημα παράδοση των τελευταίων ζωντανών οικολογικά περιοχών στους εργολάβους, που θα αναλάβουν τις μεγάλες “σωτήριες για την ελληνική οικονομία” επενδύσεις.
Όλα τα παραπάνω για την περιβαλλοντική αδειοδότηση μπορεί να λύνουν σε μεγάλο βαθμό τα χέρια των “επενδυτών”, ωστόσο την τελευταία λέξη σε σχέση με το είδος της ανάπτυξης και της προστασίας του περιβάλλοντος που χρειαζόμαστε πρέπει και μπορεί να τον έχει η κοινωνία.
Επιμέλεια: ΔιΠ (Πηγή: http://green-attack.blogspot.com/2011/10/blog-post.html#more)