Joan Miró, Το καρναβάλι του αρλεκίνου

Joan Miró, Το καρναβάλι του αρλεκίνου

Με τις διατάξεις του Μνημονίου-3, του Πολυνομοσχεδίου της 05/07.11.2012 και του Προϋπολογισμού 2013, προωθείται συστηματικά και ανελέητα η κατεδάφιση του –όπως είθισται να λέγεται– δικαιικού μας συστήματος δίχως τούτο –όπως φαίνεται σ’ εμένα– να πολυαπασχολεί τη σκέψη των πολιτικών ή των σχολιαστών, κοινοβουλευτικών ή μη, αντιπολιτευομένων ή μη.

Το Μνημόνιο-3 επιβάλλει (παρ. 5.2. από 5.2.1. έως και 5.2.8.) στους ιθαγενείς του προτεκτοράτου να «βελτιώσουν –διαβουλευόμενοι υποχρεωτικώς με την ΕΚ/ΔΝΤ/ΕΚΤ– τη λειτουργία του δικαστικού τους συστήματος», διότι τούτο είναι απαραίτητος όρος όχι για την προάσπιση της κοινωνικής ειρήνης, όχι για την υπεράσπιση των δικαιωμάτων του ανθρώπου και των ελευθεριών, όχι για την εφαρμογή των βασικών και θεμελιωδών αρχών μιας, έστω δυτικού τύπου, κοινοβουλευτικής δημοκρατίας, αλλά για την «ορθή και δίκαιη λειτουργία της οικονομίας» (παρ. 5.2. με τίτλο «μεταρρύθμιση του δικαστικού συστήματος για την υποστήριξη της οικονομικής δραστηριότητας»).

Υποδεικνύει μάλιστα και τους τρόπους:

Την, μεταξύ άλλων, νομοθετική –έως τον 12ο του 2013– πρόταση της Κυβέρνησης για το αποτελεσματικό άνοιγμα του επαγγέλματος του διαμεσολαβητή σε μη νομικούς (παρ. 5.2.7.3.) και την προώθηση της υποχρεωτικής προδικαστικής (εννοεί εξωδικαστικής) συνδιαλλαγής και διαμεσολάβησης (παρ. 5.2.7.1. και 2.) στις αστικές και εμπορικές διαφορές, αλλά και την υποχρεωτική διοικητική προσφυγή ενώπιον ανεξάρτητης επιτροπής πριν από οιαδήποτε προσφυγή στα διοικητικά δικαστήρια.

Έτσι, αν διεκδικεί ο πολίτης την αναγνώριση της παρανομίας μιας Υπουργικής Απόφασης ή άλλης πράξης της διοίκησης που του επιβάλλει μη σύννομες υποχρεώσεις ή τον αδικεί ή του στερεί δικαιώματα, θα υποχρεώνεται να υποστεί την κρίση μιας ανεξάρτητης(;) επιτροπής πριν προσφύγει στα διοικητικά δικαστήρια.

Αν, πάλι, έχει αστική ή εμπορική διαφορά από το νόμο ή από σύμβαση (μίσθωσης, μεταβίβασης ακινήτου, πώλησης κ.λπ.), θα υποχρεωθεί να προσφύγει σε μη νομικό διαμεσολαβητή.

Εδώ φαίνεται ότι παρακάμπτεται ευθέως η ρητή συνταγματική αρχή του άρθρου 8Σ [: Κανένας δεν στερείται χωρίς τη θέλησή του το δικαστή που του έχει ορίσει ο νόμος. Δικαστικές Επιτροπές και έκτακτα δικαστήρια με οποιοδήποτε όνομα δεν επιτρέπεται να συσταθούν], με αποτέλεσμα να πλήττεται η ισχύουσα (έστω θεωρητικά) έννοια του κράτους δικαίου.

Καταργούνται με άλλα λόγια οι εγγυήσεις ότι η δικαιοσύνη απονέμεται από δικαστές που, κατά το ίδιο το Σύνταγμα, «απολαύουν λειτουργικής και προσωπικής ανεξαρτησίας» (στο βαθμό που τούτο εξακολουθεί να τηρείται).

Αλλά το πράγμα πάει μακρύτερα διότι η διευθέτηση των διαφορών ανατίθεται («προωθείται ενεργά η διασφάλιση ότι ένα σημαντικό ποσοστό πολιτών και επιχειρήσεων θα κάνουν χρήση αυτού του τρόπου επίλυσης διαφορών» παρ. 5.2.7.1. Μνημόνιο-3) σε οιουσδήποτε ιδιώτες και, μάλιστα, μη νομικούς.

Τούτο αποτελεί ανάθεση της απονομής δικαιοδοτικού έργου όχι σε δικαστές, όχι με τη συλλειτουργία δικηγόρων και νομικών αλλά σε «επαγγελματίες διαμεσολαβητές» οιασδήποτε επαγγελματικής ειδικότητος και κατάρτισης και οιωνδήποτε συμφερόντων.

Εδώ εντοπίζεται και άλλη ευθεία παραβίαση του Συντάγματος, του οποίου το μεν άρθρ. 87 προβλέπει ότι η δικαιοσύνη απονέμεται από δικαστήρια συγκροτούμενα από τακτικούς δικαστές, το δε άρθρ. 94 ότι οι διοικητικές διαφορές υπάγονται στο Συμβούλιο της Επικρατείας και τα τακτικά διοικητικά δικαστήρια, ενώ οι ιδιωτικές διαφορές υπάγονται στα πολιτικά δικαστήρια (όπως το άρθρ. 94 αντικαταστάθηκε με Ψήφισμα της 06.04.2011).

Ασφαλώς πρόκειται για ρύθμιση παρόμοια με άλλες που έχουν επιχειρηθεί και εφαρμοσθεί στο παρελθόν (βλπ. τον πολλαπλασιασμό, κατά τις τελευταίες δεκαετίες, των «Ανεξαρτήτων Αρχών», οι οποίες έχουν αναλάβει και δικαιοδοτικό έργο, έστω και υποκαθιστώντας όχι τα δικαστήρια αλλά την εκτελεστική εξουσία – διοίκηση).

Τέτοια, όμως, βίαιη αφαίρεση της εξουσίας της δικαιοδοτικής λειτουργίας –εκτός των περιόδων ωμής κατάλυσης των συνταγματικών ελευθεριών και δικαιωμάτων– δεν έχει προηγούμενο.

Ως μέσο για την προώθηση αυτών των αλλαγών έχει επιλεγεί, ήδη από το 2011, αυτό που ομολογείται στην παρ. 5.2.8.4. του Μνημονίου-3: «Άλλα μέτρα για τη δικαστική μεταρρύθμιση … 4. Μελέτη έως τον Μάρτιο του 2013 σχετικά με το κόστος της πολιτικής προσφυγής, για την πρόσφατη αύξηση και τα αποτελέσματά της για το φόρτο εργασίας των αστικών δικαστηρίων».

Υπενθυμίζω εδώ και το ν. 4055/2012 (12.03.2012). Αυτός, παρά το ότι διακήρυττε στην Αιτιολογική Έκθεση τα προαναφερόμενα (: «Το Σύνταγμα προβλέπει το δικαίωμα κάθε πολίτη ακρόασής του ενώπιον του αρμοδίου Δικαστηρίου. Ο κάθε πολίτης έχει δικαίωμα στην παροχή έννομης προστασίας από τα Δικαστήρια»), φρόντισε να «αντιμετωπίσει» το –οφειλόμενο σε πάγιες αβελτηρίες της Εκτελεστικής Εξουσίας (Κυβέρνησης)– πρόβλημα της βραδύτητας περί την απονομή του δικαίου με εισπρακτικά μόνον μέτρα (αύξηση τελών δικαστικού ενσήμου, παραβόλων για τα διοικητικά δικαστήρια, τέλους για την κατάθεση μήνυσης κ.ά. πολλά).

Το Πολυνομοσχέδιο της 05.11.2012 (ήδη, με 153 ψήφους, δυστυχώς, «νόμος του κράτους»!) φροντίζει να ενισχύσει τα εισπρακτικά μέτρα, αυξάνοντας μεταξύ άλλων το τέλος του δικαστικού ενσήμου στις αγωγές για αστικές διαφορές από 0,65% σε 1,05% και επιβάλλοντας την υποχρεωτική μετατροπή των ποινών φυλάκισης έως 5 ετών σε χρηματικές με καταβολή έως 100 € (+ 110% = 210 €) κατ’ ανώτατο όριο ημερησίως (τι χαρά, ιδίως για τους οικονομικούς εγκληματίες που ωφελούνται, ας πούμε, 1.000.000 € από μία παράνομη πράξη και θα πληρώνουν (210 x 5 χρόνια =) 378.000 € κατ’ ανώτατο όριο, άρα με καθαρό κέρδος 622.000 € θα αποδίδονται ελεύθεροι στην κοινωνία για να συνεχίσουν τα έργα τους).

Η πρόσβαση στη δικαστική προστασία έχει ήδη γίνει για τη συντριπτική πλειοψηφία των πολιτών απαγορευμένη περιοχή (βλπ. πρόσφατη πλειάδα ανακοινώσεων της Ολομέλειας των Δικηγορικών Συλλόγων της Χώρας).

Αλλά δεν φθάνουν ούτε αυτά. Τώρα επιδιώκεται να έχομε και fasttrack δικαστήρια και όχι για όποιον κι’ όποιον.

Η παρ. 5.2.8.3.ii. του Μνημονίου-3 προβλέπει, ως μέτρο για τη δικαστική μεταρρύθμιση, μελέτη έως τον Φεβρουάριο του 2012 (sic) για: «την υποστήριξη της έγκαιρης διάσωσης των οικονομικά βιώσιμων επιχειρήσεων με ιδιαίτερη έμφαση στα Μ.Μ.Ε. (ας πούμε ένα μεγάλο τηλεοπτικό σταθμό και / ή εκδοτική επιχείρηση) π.χ. μέσω εξωδικαστικής αναδιάρθρωσης («κούρεμα»!) preinsolvency ή συμβιβασμό με έγκριση fasttrack δικαστηρίου»!

Στο ίδιο εδάφιο γίνεται μεν λόγος για «μελέτη για την αφερεγγυότητα νοικοκυριών», όχι όμως με τις προβλεπόμενες για τα Μ.Μ.Ε. «εξωδικαστικές» και “fasttrack” ενέργειες αλλά –προσέξτε κομψότητα– με «την κατανομή των κινδύνων μεταξύ των οφειλετών και των πιστωτών με ένα διαφανή, προβλέψιμο και δίκαιο τρόπο», προδήλως διότι ο μνημονιακός νους θεωρεί ότι τα υπερχρεωμένα νοικοκυριά δεν δικαιούνται ταχείας (fasttrack) προστασίας ή αναδιάρθρωσης των οφειλών τους.

Περίπου τα αυτά προβλέπει (Κεφ. 8, Διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις, Εισηγητική Έκθεση) και ο Προϋπολογισμός του 2013 όπου γίνεται επίσης λόγος για τη διαμεσολάβηση, για την τροποποίηση (πάλι!) διατάξεων του Οικογενειακού Δικαίου, του Αστικού Κώδικα, της Πολιτικής και Ποινικής Δικονομίας, του Ποινικού Κώδικα, του Κώδικα Δικηγόρων αλλά και του Σωφρονιστικού Κώδικα.

Η κατεύθυνση αυτών των ακρωτηριασμών είναι πρόδηλη. Η αντίδραση επιβάλλεται να είναι ανάλογη. Δεν εννοώ μόνο την αντιπολίτευση. Εδώ έχουν θέση, οφείλουν να έχουν θέση, όλοι όσοι εργάζονται στη δικαιοσύνη και, προεχόντως, οι δικαστές όλων των κατηγοριών.

Έτσι, ασφαλώς ηχεί παράδοξο το να περιορίζεται ο Άρειος Πάγος στο να κηρύττει (06.11.2012) αντισυνταγματικές μόνο τις ρυθμίσεις που αφορούν την περικοπή των μισθών των δικαστικών λειτουργών, ανοίγοντάς τους το δρόμο για προσφυγή στο «Μισθοδικείο» (βλπ. δήλωση της Προέδρου της Ένωσης Δικαστών και Εισαγγελέων 07.11.2012), και να μη βλέπει την αντισυνταγματική συρρίκνωση, αφυδάτωση και ουσιαστική ταπείνωση του δικαστικού σώματος, από το οποίο αφαιρείται η δικαιοδοτική αρμοδιότητα, για να ανατεθεί σε κάποιες ιδιωτικές επιχειρήσεις «δικαστικών σεκιουριτάδων».

Κυριάκος Ε. Μακαρώνας

Δικηγόρος, πρώην μέλος του Δ.Σ. του Δικηγορικού Συλλόγου Αθηνών

Advertisements