Του Χριστόφορου Παπαδόπουλου

Ενόψει του μετασχηματισμού τού Συ.Ριζ.Α. σε ενιαίο κόμμα συζητούνται ανάμεσα στα μέλη του πολλά· τόσο οργανωτικά όσο και ζητήματα φυσιογνωμίας τού υπό σύσταση πολιτικού οργανισμού, συμπλεκόμενα μεταξύ τους. Επικεντρωθήκαμε σ’ ένα απ’ αυτά και ζητήσαμε γνώμες: Αρκεί ένα «ενιαίο κόμμα πολιτικής ενότητας, γιατί αυτό δικαιώθηκε με την πρόσφατη εκλογική καταγραφή», ενώ εξ άλλου για το Συ.Ριζ.Α. μέχρι τώρα «η έλλειψη ιδεολογικής ενότητας δεν στάθηκε εμπόδιο στις ποικίλες και σοβαρές επεξεργασίες για τις σύγχρονες μορφές τής καπιταλιστικής βαρβαρότητας που επιχειρούνται σήμερα στο σώμα τής ελληνικής κοινωνίας» (Μάκης Σπαθής, “Και τώρα τι κάνουμε;”, στην “Εποχή” της 24-6-2012); Ή μήπως απαιτείται «μια πολύ σαφέστερη και συνεκτικότερη ταυτότητα», που στη βάση της βρίσκεται η ιδεολογία, αφού «απαιτείται μια οργανωμένη συστηματική προσπάθεια που θα επιχειρήσει να συνδέσει την καθημερινή πολιτική δουλειά και τον προγραμματικό λόγο με το όραμα του σοσιαλισμού» και «ο Συ.Ριζ.Α. θα κριθεί σε αυτό το πεδίο»(Χρήστος Λάσκος, “Περί ιδεολογίας”, στην “Εποχή” της 3-2-2008, ενόψει τότε του 5ου συνεδρίου τού ΣΥΝ);

Ξεκινάμε σ’ αυτό το φύλλο με το κείμενο που μας έστειλε ως απάντηση ο Χριστόφορος Παπαδόπουλος, μέλος τής Πολιτικής Γραμματείας τού ΣΥΝ.

Η Σύνταξη

M. C. Escher, Χέρι με σφαίρα

Τον επόμενο χρόνο, την Άνοιξη του 2013, ο ΣΥΡΙΖΑ-ΕΚΜ φιλοδοξεί να έχει μετασχηματισθεί σε έναν ενιαίο, πολυτασικό οργανισμό της Αριστεράς. Το πρώτο βήμα σε αυτή την προσπάθεια είναι η Συνδιάσκεψη του Νοεμβρίου του ΣΥΡΙΖΑ-ΕΚΜ. Ένα μικρό βήμα, σε σύγκριση με τις εκκρεμότητες που θα αφήσει για μετά: όπως τα ζητήματα της αυτοδιάλυσης ή της διπλής ένταξης των συνιστωσών οργανώσεων, η αυθεντική, άνευ ποσοστώσεων των συνιστωσών, εκπροσώπηση των τοπικών και κλαδικών οργανώσεων του φορέα κ.ά. Ένα άλμα όμως σε σύγκριση με τη σημερινή πραγματικότητα, από τη στιγμή που αποδίδονται άμεσα πολιτικά δικαιώματα, δηλαδή το δικαίωμα του εκλέγειν και εκλέγεσθαι, το δικαίωμα στη λήψη των πολιτικών αποφάσεων σε όλους εκείνους, άνδρες και γυναίκες, που δηλώνουν μέλη του ΣΥΡΙΖΑ-ΕΚΜ. Τα πολιτικά εργαλεία, όμως, που θα χρησιμοποιηθούν για τις ανάγκες της Συνδιάσκεψης, προεικονίζουν, σε ένα βαθμό, το μέλλον, τη φυσιογνωμία και το ιδεολογικό στίγμα του νέου κόμματος.

Θα ήταν εντελώς σχηματικό να πιστεύαμε ότι τα κείμενα: η Διακήρυξη και το κείμενο αρχών και λειτουργίας, “σφραγίζουν” το “πολίτευμα” του νέου κόμματος. Όπως θα ήταν κυνική, και εντελώς γραφειοκρατική, η υποτίμηση των πολιτικών και ιδιαίτερα των καταστατικών κειμένων. Η περιβόητη αποστροφή «πάρτε τα κείμενα, δώστε μου τις καρέκλες» που αποδίδεται σε παλαιό στέλεχος του ΚΚΕ, μάλλον για παράδειγμα προς αποφυγή ενδείκνυται, παρά για ένδειξη πολιτικού ρεαλισμού, πόσο μάλλον για επαναστατικό πραγματισμό. Τα κείμενα λειτουργούν παιδαγωγικά στα μέλη του πολιτικού οργανισμού, με την έννοια ότι τα εξοικειώνουν με τις αρχές και ιδιαίτερα με τις αξίες του φορέα και την ίδια στιγμή (οφείλουν να) δεσμεύουν το δημόσιο λόγο, αλλά και (οφείλουν να) διαπερνούν αξιακά την πολιτική ανάλυση της συγκυρίας. Για παράδειγμα, το τρίπτυχο της γαλλικής επανάστασης “ισότητα, ελευθερία, αδελφοσύνη” –ιδιαίτερα όταν η αδελφοσύνη διαβάζεται ως αδελφοσύνη των λαών και των εργαζόμενων τάξεων– διαπερνά κάθε καταστατικό κείμενο της ανά τον κόσμο ριζοσπαστικής Αριστεράς, ένα τρίπτυχο που εκπαιδεύει ιδεολογικά το μέλος του αριστερού κόμματος και την ίδια στιγμή αποτελεί ένα ασφαλές κριτήριο για να ελέγξεις την αριστεροσύνη του κάθε προγράμματος. Διαχρονικές αριστερές αξίες που λειτουργούν, δύο αιώνες μετά, στον αντίποδα της νεοφιλελεύθερης καπιταλιστικής αναδιάρθρωσης, στον σοσιαλδημοκρατικό τρίτο δρόμο αλλά και στα φαινόμενα του ρατσισμού, της μισαλλοδοξίας και του εθνικισμού. Όταν μάλιστα μιλάμε για ένα κόμμα, όπως ο ΣΥΡΙΖΑ, που αναπτύσσεται ραγδαία, που εντάσσει στις γραμμές του νέο κόσμο, από διαφορετικές παραδόσεις, με τραυματικές εμπειρίες κομματικής ένταξης ή ακόμα με μηδενικές εμπειρίες, τότε η καλλιέργεια των αριστερών αξιών, της αριστερής ιδεολογίας γίνεται ο καθοριστικός ενοποιητικός παράγοντας για το μέλλον.

Στην πράξη, πολιτικά, και σε τελευταία ανάλυση, αυτά που θα κρίνουν τη φυσιογνωμία και το ιδεολογικό στίγμα του νέου φορέα τη μικρή, την άμεση περίοδο, είναι η πολιτική γραμμή και το μοντέλο οργάνωσης του νέου κόμματος, η σχέση της οργάνωσης με την κοινωνία και η σχέση της οργάνωσης με τη διεύθυνση του κόμματος, με την ηγεσία. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι σε όλες τις συντηρητικές μεταλλάξεις αριστερών κομμάτων είχε προηγηθεί η ρήξη και αποπομπή των πιο μαχητικών και κοινωνικά γειωμένων οργανώσεων του κόμματος, η απόσταση ή και η καταγγελία των κοινωνικών εκρήξεων, η γραφειοκρατική απόσταση της ηγεσίας από τη μαχόμενη κοινωνία. Η ιστορία του ιταλικού PCI αλλά και του Εργατικού Κόμματος της Αγγλίας ενισχύουν τον ισχυρισμό.

Από την άλλη, τα ανασυνθετικά εγχειρήματα που δημιουργήθηκαν στο τέλος του 20ού και στις αρχές του 21ου αιώνα, όπως το πορτογαλικό Μπλόκο, η γερμανική DieLinke, η Κοκκινοπράσινη Συμμαχία στη Δανία, αλλά και ο Συνασπισμός και ο ΣΥΡΙΖΑ, διαμόρφωσαν την ταυτότητά τους, αλλά και την ενοποιητική τους βάση, δια μέσου της συμμετοχής τους στα κοινωνικά κινήματα: στις εργατικές κινητοποιήσεις, στα αντιπολεμικά, οικολογικά και αντιπαγκοσμιοποιητικά κινήματα της περιόδου. Ίσως η πιο αντιπροσωπευτική περίπτωση, για να εμβαθύνουμε στη σχέση των ανασυνθετικών εγχειρημάτων με τις ιδρυτικές ταυτότητες, τη σχέση των ιδεολογικών αναφορών με την πολιτική γραμμή και τη σχέση του κόμματος με τον κοινωνικό ανταγωνισμό, είναι η νεότερη ιστορία του Συνασπισμού.

Ο Συνασπισμός αποτέλεσε ένα πρωτοπόρο ανασυνθετικό εγχείρημα που συνάρθρωσε στις γραμμές του τα δύο βασικά κομμουνιστικά ρεύματα, τους προερχόμενους από το ΚΚΕ, το ΚΚΕ εσωτ. και την ΕΑΡ –παράλληλα βεβαίως με τους ανέντακτους και μικρές τροτσκιστικές ομάδες–, τα ζητήματα όμως της ιδεολογικής ταυτότητας επιλύθηκαν ιδρυτικά δια μέσου του συμβιβασμού των κυρίαρχων τάσεων με τη δημιουργία κόμματος πολιτικής ενότητας. Δηλαδή χωρίς ρητές αναφορές στις παράγωγες ιδεολογίες, αν και στο Καταστατικό και στα ιδρυτικά κείμενα υπήρχαν άτακτες αναφορές στο σοσιαλισμό και στο δημοκρατικό δρόμο. Στην πραγματικότητα το ζήτημα της ιδεολογικής ταυτότητας ήταν το συγκρουσιακό επίδικο μεταξύ των τάσεων, συνήθως με τη μορφή των πολιτικών επιλογών της περιόδου, κυρίως με αιχμή τις συμμαχίες, τη σχέση με το κράτος και το κίνημα, χωρίς να λείπουν και οι “καθαρές” ιδεολογικές αντιπαραθέσεις, όπως για παράδειγμα οι αναφορές σε προγραμματικά κείμενα στην Οκτωβριανή επανάσταση.

Ο νέος συσχετισμός που προέκυψε, μετά το 2000, με την κρίση του νεοφιλελευθερισμού και της σοσιαλδημοκρατίας, αλλά και την άνοδο των κινημάτων αμφισβήτησης (αντιπαγκοσμιοποιητικό, αντιπολεμικό, αντιρατσιστικό κ.ά.), ξεκίνησε μια μακρά διαδικασία ιδεολογικού επαναπροσδιορισμού του Συνασπισμού και ανασύστασης της ριζοσπαστικής του ταυτότητας. Ο καταλύτης για την αποσαφήνιση των χαρακτηριστικών του κόμματος ήταν εν τέλει η δημιουργία του ΣΥΡΙΖΑ, ως ενός πολιτικού σχηματισμού της ριζοσπαστικής Αριστεράς, η αταλάντευτη ένταξή του στους ριζοσπαστικούς αγώνες της περιόδου και η απόλυτη άρνησή του να γίνει μέρος της κεντροαριστεράς και της νεοφιλελεύθερης συναίνεσης. Κρίσιμες πολιτικές αποφάσεις που οδήγησαν το πιο συντηρητικό κομμάτι στην έξοδο και τη δημιουργία ενός νέου κόμματος της κεντροαριστεράς, της ΔΗΜΑΡ, και από την άλλη επέτρεψαν στο Συνασπισμό και στο ΣΥΡΙΖΑ την αταλάντευτη στάση τους υπέρ των εργαζόμενων τάξεων, στον καιρό των Μνημονίων και της καπιταλιστικής κρίσης, που μεταφράσθηκε, σε ελάχιστο χρόνο, σε πολιτική και εκλογική απογείωση.

Συμπεράσματα: Συνήθως, στα ιστορικά κόμματα της Αριστεράς η εγκατάλειψη της ιδεολογικής ταυτότητας ήταν ο συμβολικός τρόπος για την αστική προσαρμογή και τη συντηρητική αναδίπλωσή τους.

Στα ανασυνθετικά εγχειρήματα, με τα πληθυντικά ιδεολογικά ρεύματα στο εσωτερικό τους, ακόμα και όταν ρητά στα καταστατικά τους προσδιορίζονται ως κόμματα πολιτικής ενότητας, στην πραγματικότητα η διεκδίκηση της ιδεολογικής ταυτότητας αποτελεί πάντα ένα στοιχείο αέναης πολιτικής και θεωρητικής έντασης, που η έκβασή της είναι απόλυτα συναρτημένη με την πολιτική περίοδο, με τις νίκες και τις ήττες της πολιτικής διαδικασίας.

Advertisements