Η έκδοση και παρουσίαση των Απάντων που επιμελήθηκε ο Ν. Δ. Καράμπελας

Του Γιάννη Ρέντζου

 Οι αναγνώστες μας θα γνωρίζουν ήδη ότι τον τελευταίο καιρό κυκλοφόρησε ένα εντυπωσιακό βιβλίο που περιλαμβάνει το σύνολο σχεδόν των εργασιών του πρεβεζάνου λογίου Ηλία Β. Βασιλά. Το βιβλίο των 800 περίπου σελίδων, εκδόθηκε ως “Άπαντα” από το Δήμο Πρέβεζας και το Ίδρυμα Ακτία Νικόπολις”, του οποίου προΐσταται ο Νίκος Δ. Καράμπελας, ο οποίος και το επιμελήθηκε.

Την 25η Απριλίου 2012 έγινε στο πολιτιστικό κέντρο του Δήμου Πρέβεζας συνάντηση παρουσίασης και κριτικής της έκδοσης και αναλυτική αναφορά στις φάσεις του σημαντικού εγχειρήματος, που αποτέλεσε η έκδοση αυτή, και στο περιεχόμενο του βιβλίου.

Ο καθηγητής Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο των Ιωαννίνων κ. Κωνσταντίνος Κόμης, που είναι γνωστός στο χώρο των “πρεβεζανολογικών” ερευνών (π.χ. από το ογκώδες βιβλίο του με τίτλο “Δημογραφικές όψεις της Πρέβεζας, 16ος-18ος αιώνας”, 1999), έκανε μια κατατοπιστική παρουσίαση της δομής του βιβλίου και εξήρε πολυάριθμα σημεία, με τα οποία φαίνεται η διεισδυτική ματιά του Ηλία Βασιλά στα κοινωνικά και οικονομικά ζητήματα της πόλης μας και της περιφέρειάς της.

Επίσης, η καθηγήτρια Λαογραφίας στο Πανεπιστήμιο των Ιωαννίνων κυρία Μαρίνα Βρέλλη-Ζάχου, που έχουμε συνδέσει το όνομά της με την προετοιμασία του 2ου Διεθνούς Συμποσίου για την Ιστορία και τον Πολιτισμό της Πρέβεζας (και την επιμελημένη εργασία της στην έκδοση των Πρακτικών, 2010) μας επέτρεψε να αντιληφθούμε την ιδιαίτερη επιστημονική αξία που είχαν πολλές από τις λαογραφικές παρατηρήσεις και δημοσιεύσεις του Η.Β.Β.

Σε μάς δόθηκε η ευκαιρία να καταθέσουμε τις θέσεις μας σε σχέση με την πρεβεζάνικη πολεογραφία του Βασιλά, βασισμένοι στις εντυπώσεις μας από την πολυετή μας γνωριμία με το συγγραφέα αυτό, που ήταν συνομήλικος και φίλος του πατέρα μου και έμενε, όταν ερχόταν στις θερινές διακοπές του ως καθηγητής-φιλόλογος από την Αθήνα, όπου υπηρετούσε, στο πατρικό σπίτι του, απέναντι σε μάς. Μας χώριζε η σημερινή αυλή του Β’ Δημοτικού Σχολείου, που τότε όμως ήταν μια ελεύθερη αλάνα παιγνιδιού των παιδιών της γειτονιάς.

Εκτός βέβαια από τις αναμνήσεις μας αναζητήσαμε και πληροφορίες σε παλιούς μαθητές του και γείτονες. Ο πλέον ηλικιωμένος μαθητής του, από τη δεκαετία του 1930, είναι ο κ. Τάκης Νάνος (Γεωργίου) και νεότεροι η κυρία Χριστίνα Τριλίβα και ο (εξαδελφός μου) Γιάννης Χ. Ρέντζος, από τη δεκαετία του 1940. Συμφώνησαν όλοι πως ήταν ευγενής και δημοκρατικός δάσκαλος. Εξάλλου, ο πολύ πιο νέος, γείτονάς του αυτός, ο Γιάννης Χ. Μακρυγιάννης, αναφερόμενος στην ένταξη του Η.Β.Β. στο ΕΑΜ μας λέγει: «Είναι ανεξήγητο πώς σώθηκε ο Ηλίας από τις εκτελέσεις της Παργινόσκαλας (1944), την τελευταία στιγμή. Τον θεωρώ, μαζί με το γυμνασιάρχη Χρήστο Κοντό, όψεις του ίδιου νομίσματος. Ίσως, όμως, ο Ηλίας να μην είχε ανώτερες ιεραρχικές αρμοδιότητες στο ΕΑΜ ή προσωπικές αντιπάθειες. Αυτό μπορεί να τον γλύτωσε». Πάντως ο Ηλίας Βασιλάς, μαζί με τη μητέρα μου είχαν απολυθεί από την εκπαιδευτική υπηρεσία και επισκέφτηκαν το Υπουργείο Παιδείας με το λευκαδίτη βουλευτή Κωνσταντίνο Καλκάνη, της ευρείας περιφέρειας Άρτα-Πρέβεζα-Λευκάδα, όπου ζήτησαν, μάλιστα, τα καταγγελτήρια έγγραφα και διάβασαν τις ανυπόστατες καταγγελίες και είδαν και τις πρεβεζάνικες υπογραφές. Από όσα θυμάμαι εγώ, από κατοπινές διηγήσεις, η μόνη του “αντεθνική” δράση ήταν, όταν άρχισαν κάποιες διανομές από τη γειτονική μας ιταλική αποθήκη, εκεί που στεγάζεται τώρα το Β’ Δημοτικό Σχολείο, ότι φώναζε να μπαίνουν σε μια σειρά οι “δικαιούχοι” και να μην ξαναγυρίζουν για να πάρουν και δεύτερη ποσότητα, ενώ άλλοι δεν είχαν ακόμα πάρει καθόλου.

Μολονότι ο κορμός των γραπτών του Βασιλά είναι αναμφισβήτητα ιστορικός, ζητήματα εκείνης της εποχής δεν περιλαμβάνονται στα κείμενά του. Άλλωστε ήταν δημόσιος υπάλληλος, στις πέτρινες δεκαετίες του ’40, του ’50 και του ’60. Ωστόσο και ο μη ειδικός αναγνώστης μπορεί να αναζητήσει και να βρει στα ιστορικά κείμενα του Βασιλά ένα γνήσιο πατριωτικό συναίσθημα που δεν απορρέει πάντα από τη γεωπολιτική κρατική ή/και εθνική “πατριωτική” ολότητα. Μπορεί να αποκρυπτογραφήσει σε πολλά από αυτά πως η λέξη “πατρίδα” σήμαινε γι’ αυτόν το γενέθλιο τόπο μας σε αντιδιαστολή με την εθνική “πατρίδα” και την κεντρική “εξουσία”. Εξάλλου, μέσα από τη μελέτη του στο εργαστήριο της κοινωνίας και της ιστορίας που είναι η πόλη, χάρη και στη διαφάνεια που προσφέρει η μικρή πόλη, όπως η Πρέβεζα, εκεί όπου ξέρουμε πρόσωπα και πράγματα, οι “συμπατριώτες” δεν είναι υποχρεωτικά “πατριώτες”, αλλά μπορεί να είναι τουρκόφρονες, φιλότουρκοι και “αληπασαδικοί”. Ή, απλά, μπορεί να μην είναι ούτε καν “συμπατριώτες”, αφού λεηλάτησαν τα σπίτια των συμπολιτών μας Εβραίων τη νύχτα του εκπατρισμού τους, την 24η προς 25η Μαρτίου 1944.

Εργαλεία των ερευνών του Ηλία Βασιλά ήταν οι συνεντεύξεις μαζί με τις επιτόπιες παρατηρήσεις, τις αρχειακές αναζητήσεις και την, κατά περίπτωση, βιβλιογραφική υποστήριξη. Τα κείμενά του δεν είχαν αυστηρή ακαδημαϊκή μορφή ούτε και το συνολικό του έργο αποκαλύπτει μια έμμονη ιδέα στοχευμένης λαμπρής καριέρας. Είναι ένας συνεπής διανοούμενος και ένας “διαθεματιστής” δάσκαλος. Υπήρξε ο “πρεβεζανολόγος” μας και ο “πρεβεζανογράφος” μας. Είναι ο πρώτος δάσκαλος και εκλαϊκευτής μας, που μας έκανε να ζούμε μέσα στην πρεβεζάνικη πολεογραφία του μαζί με τόσους ανθρώπους που έζησαν στον τόπο αυτό.

Μας δίνεται εδώ η ευκαιρία, τελειώνοντας, 1) να συσχετίσουμε την έκδοση των πρεβεζάνικων “Απάντων” με τη διδασκαλία “πρεβεζάνικων εκπαιδευτικών προγραμμάτων” που έχουμε κατά καιρούς προτείνει και καθοδηγήσει, 2) να προτείνουμε μια πολεογραφικά στοχοθετημένη ίδρυση και λειτουργία ενός πρεβεζάνικου δημοτικού λαϊκού πανεπιστημίου με κέντρο και παράδειγμα την εκπαίδευση στην Πρέβεζα ή για την Πρέβεζα, 3) να δούμε τη λειτουργία του σε ενδεχόμενη συνεργασία με το Υπουργείο Παιδείας και πανεπιστημιακούς φορείς σε πλαίσιο μεταπτυχιακών προγραμμάτων ή παρακολούθησης φοιτητών (π.χ. “σταζιέρ”, σε “stage” ολοκλήρωσης πτυχιακών εργασιών).

Advertisements