Της Ν. Κοντράρου – Ρασσιά

Το αποκαταστημένο τζαμί Μασταμπά στο Ρέθυμνο

Το αποκαταστημένο τζαμί Μασταμπά στο Ρέθυμνο

Μέχρι τώρα λέγαμε ότι δεν έχουν γίνει πολλά στον τομέα της έρευνας και προστασίας των οθωμανικών μνημείων της Ελλάδας. Ότι δεν έχουμε την καλύτερη σχέση με τα απομεινάρια της τουρκικής κυριαρχίας και ότι η προστασία που τους επιφυλάσσεται δεν είναι ισότιμη με τα ελληνικά μνημεία.

Την καλύτερη απάντηση στη σκληρή αυτή αυτοκριτική, που διατυπωνόταν από ανοιχτόμυαλους ανθρώπους και γνώστες του πλούτου αυτής της κληρονομιάς, ήρθε να δώσει το ίδιο το ελληνικό κράτος. Με πρωτοβουλία του υπουργείου Πολιτισμού και υψηλόβαθμων στελεχών του (με πρώτο τον πρώην διευθυντή Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Αρχαιοτήτων, Ισίδωρο Κακούρη) καταγράφηκαν όλα τα οθωμανικά μνημεία κατά κατηγορία –ανάλογα με τη χρήση τους– και παρουσιάστηκαν στον επιστημονικό τόμο “Η οθωμανική αρχιτεκτονική στην Ελλάδα”.

Το βιβλίο, προϊόν πολύχρονης προσπάθειας, έχει στόχο αφ’ ενός την «ανάδειξη του οθωμανικού μνημειακού πλούτου της Ελλάδας και αφετέρου την προβολή του έργου που έχει γίνει από τις υπηρεσίες του ΥΠΠΟ για την διάσωσή του», σύμφωνα με την προϊσταμένη της Διεύθυνσης Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Μνημείων, Ιωάννα Κολτσίδα – Μακρή.

Στα 191 λήμματά του ο αναγνώστης βλέπει πάμπολλα κτίρια που έχουν αποκατασταθεί με ευρωπαϊκά κονδύλια κι έχουν γίνει επισκέψιμα. Παράδειγμα τα κάστρα σε Ρίο, Αντίρριο, Σίγρι Λέσβου, Πύλο, Ιωάννινα και τα υδραγωγεία Καβάλας και Πύλου. Υπάρχουν μνημεία στα οποία έχουν δοθεί χρήσεις συμβατές με τον χαρακτήρα τους –έχουν γίνει μουσεία ή χώροι πολιτιστικών εκδηλώσεων– όπως π.χ. το Τζαμί Τζισταράκη στην Αθήνα, που στεγάζει συλλογή μεταβυζαντινής κεραμικής, το λουτρό του Χαμπίντ Αφέντη ,που έχει μετατραπεί σε μουσείο και χώρο πολιτιστικών εκδηλώσεων. Επίσης, το τζαμί της Λάρισας λειτουργεί ως αρχαιολογικό μουσείο.

Όσο για το πρόσφατα αποκαταστημένο τζαμί της Ναυπάκτου θα στεγάσει τη βυζαντινή συλλογή της πόλης. Παρόμοια χρήση έχει το τέμενος της κάτω πόλης Μονεμβασιάς και το τέμενος Ναυπλίου, που στεγάζει τη δημοτική πινακοθήκη και άλλες πολιτιστικές χρήσεις. Το μαυσωλείο του Γαζή Εβρενός στα Γιαννιτσά ετοιμάζεται να στεγάσει διαχρονική συλλογή αρχαιοτήτων, το Φετιχέ Τζαμί στα Ιωάννινα την ιστορία της πόλης και του Αλή Πασά κ.ο.κ.

Ατέλειωτα τα έργα που γίνονται αυτή τη στιγμή σε διάφορα οθωμανικά μνημεία σε όλη την Ελλάδα από τη βόρεια (έχουν αποκατασταθεί το τέμενος Χαμζά Μπέη, το Γενί Τζαμί και το Χαμζά Ιμαρέτ στη Θεσσαλονίκη) ως τα Δωδεκάνησα και την Κρήτη.

Κι επειδή πριν από μερικές δεκαετίες οι γνώσεις μας γι’ αυτά ήταν αποσπασματικές, παρ’ όλο που επρόκειτο για διάσπαρτα στον ελληνικό χώρο κτίρια – μάρτυρες ενός όχι μακρινού ιστορικού παρελθόντος, ο τόμος αυτός μάς βοηθάει να καταλάβουμε και τις χρήσεις που είχαν. Ήταν θρησκευτικά: τεμένη (τζαμιά), τεκέδες (όπου ζούσαν οι μουσουλμάνοι μοναχοί, οι δερβίσηδες), μεντρεσέδες (ιεροδιδασκαλεία). Ήταν και κοσμικά: μπεζεστένια (κλειστή αγορά), χαμάμ (λουτρά), μετκέπ (σχολεία), τυρμπέ (τάφοι), χάνια και καραβάν σαράγια (ξενώνες), ιμαρέτ (πτωχοκομεία), πύργοι, κάστρα, κρήνες κ.λπ.

Και θα αναρωτηθεί κανείς γιατί μας αφορούν όλα αυτά. Γιατί «η οθωμανική αρχιτεκτονική συμπυκνώνει τις παραδόσεις των πολιτισμών της χριστιανικής και της ισλαμικής Ανατολής και της Μεσογείου, όπως διαμορφώθηκαν από τον 7ο μέχρι τον 12ο αιώνα», σημειώνει η προϊσταμένη της διεύθυνσης Μουσείων, Σουζάνα Χούλια.

ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ, 12/03/2009

H ΠΡΕΒΕΖΑ ΣΕΒΕΤΑΙ ΤΑ ΟΘΩΜΑΝΙΚΑ ΚΑΙ ΤΑ ΑΛΛΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ;

Το ερειπωμένο Γενί Τζαμί στην Πρέβεζα

Το ερειπωμένο Γενί Τζαμί στην Πρέβεζα

Διαβάζοντας αυτό το άρθρο και με την ευκαιρία του διεθνούς συμποσίου για την ιστορία της Πρέβεζας, που έγινε με μεγάλη επιτυχία, δεν μπορούσα να μην κάνω τις συγκρίσεις με το τι γίνεται στις άλλες πόλεις της Ελλάδας.

Στην πόλη μας με την ευκαιρία του συμποσίου ήρθε και ο Ortayli Ilber, τούρκος καθηγητής ιστορίας, που διατέλεσε διευθυντής του μουσείου Τop Kapi της Κωνσταντινούπολης. Επίσης διαβάστηκε από το Μάνο Μαγκάκη επιστημονική ανακοίνωση για το Γενί Τζαμί, που βρίσκεται ερειπωμένο διπλά στο 1ο γυμνάσιο. Αλήθεια, πώς θα αισθάνονταν ο νομάρχης και ο δήμαρχος  της πόλης μας, αν τους ζητούσε ο γνωστός τούρκος καθηγητής να του δείξουν το πρώην τζαμί; Η τουρκική τηλεόραση, που συνόδευε τον καθηγητή, το γυρόφερνε.

Ο σεβασμός στα ιερά τεμένη των τούρκων είναι πράξη πολιτισμού, τη στιγμή, μάλιστα, που ζητούμε την προστασία και αποκατάσταση των δικών μας εκκλησιών στην Τουρκία. Επίσης, η προστασία τους είναι σεβασμός στην ιστορία της πόλης μας. Η ελληνική πολιτεία, όπως φαίνεται από το άρθρο της κ. Κοντράρου – Ρασσιά, το κάνει∙ οι υπεύθυνοι άρχοντες της Πρέβεζας τι έχουν κάνει γι’ αυτό;

Προκύπτουν πολλά ερωτήματα για το δικό μας Γενί Τζαμί:

Βρίσκεται στον κατάλογο, που κατέγραψε ο κ. Ισίδωρος Κακούρης στο βιβλίο του Υπουργείου Πολιτισμού;

Πώς ένα μνημείο πέρασε από τη δημόσια σε ιδιωτική κυριότητα;

Πώς μπορεί να αποκατασταθεί και να αποτελέσει ένα στοιχείο ιστορικής μνήμης για την πόλη μας; Και γιατί δεν εντάχθηκε στο πρόγραμμα αποκαταστάσεων των οθωμανικών τεμενών του Υπουργείου Πολιτισμού; Για να τσιμεντάρουμε, όμως, τον Παντοκράτορα, κ. Νομάρχη, βρίσκουμε αμέσως τα προγράμματα χρηματοδότησης.

Επίσης, μια και αναφέρομαι στο ιστορικό συμπόσιο, από πολλούς σύνεδρους –όπως από τον καθηγητή της Αρχιτεκτονικής της Πάτρας κ. Σταύρο Μαμαλούκο– ασκήθηκε κριτική για πολλά αξιόλογα κτήρια της πόλης που καταρρέουν ή που αποκαθίστανται χωρίς σεβασμό στα δομικά στοιχειά τους, που τα “μπλαθρώνουν” με τσιμέντο και καταστρέφουν την ιστορία τους για το μελλοντικό ερευνητή.

Με μικρή δαπάνη θα μπορούσε ο κ. Δήμαρχος με μια μαρμάρινη πλάκα να αναφέρει την ιστορία των κτηρίων που ανήκουν στο δημόσιο χώρο της πόλης μας. Πόσοι από τους νεότερους πρεβεζάνους γνωρίζουν πού βρίσκονταν το ρωσικό, το ιταλικό, το γαλλικό, το εγγλέζικο προξενείο;

Καλό θα ήταν, επίσης, να μελετηθούν από τους αρμοδίους τα συμπεράσματα του συμποσίου, γιατί, παίρνοντας υπόψη το παρελθόν, χτίζεις το μέλλον μιας πόλης.

Νίκος Λιβιεράτος