Η ελπίδα είναι στους δρόμους

Εκτεταμένη περίληψη της ομιλίας τού Χρήστου Λάσκου

 

Κρίση λόγω υπερσυσσώρευσης

Τα γεγονότα των τελευταίων εβδομάδων είναι χαρακτηριστικά. Ξεκινώντας με το χθεσινό, όπου ένας οίκος αξιολόγησης υποβάθμισε την πιστοληπτική ικανότητα σε επτά τράπεζες, από τις μεγαλύτερες στο κόσμο: Goldman Sachs, Deutsche Bank, Paribas, Credit Suisse, Citigroup κλπ. Στα ψιλά πέρασε και η υποβάθμιση δέκα εκ των σημαντικότερων γερμανικών τραπεζών πριν ένα μήνα. Από τον Ιούλιο μέχρι σήμερα η ευρωζώνη έχει σωθεί τρεις φορές και, πολύ πιθανόν, αρχές Ιανουαρίου θα έχουμε και άλλη επιχείρηση διάσωσης.

Πέρα από τις επιπτώσεις στη δική μας ζωή, βρισκόμαστε σε ένα συστημικό αδιέξοδο. Με όσα συμβαίνουν στις τράπεζες και με βάση τις παρεμβάσεις των διεθνών οίκων αξιολόγησης, το πρόβλημα της Ευρώπης δεν είναι δημοσιονομικό, αλλά των ίδιων των τραπεζών. Ενδεχομένως το πρόβλημα είναι το σύστημα καθαυτό. Παράδοξο είναι το ότι μέχρι το 2008-2009 η ανθρωπότητα διέθετε ένα τεράστιο πλήθος από εργατικό δυναμικό, βιομηχανίες, αγροτικές παραγωγές, μεταποιητικές επιχειρήσεις κ.λπ., οι οποίες δεν είχαν υποστεί καταστροφές. Όμως δεν μπορούν τώρα να ανταποκριθούν στις ανάγκες της κοινωνίας. Ίσως γιατί στόχος του συστήματος είναι το κέρδος και, χωρίς αυτό, μπλοκάρει. Μια ιδιομορφία της σημερινής κρίσης, συγκριτικά με παλιότερες, είναι ότι οφείλεται σε υπερσυσσώρευση του προϊόντος, του οποίου υπάρχει πρόβλημα διάθεσης, και όχι σε έλλειψη, όπως συνέβαινε σε παλιότερες κοινωνίες, κυρίως αγροτικές. Οι υπεύθυνοι της κρίσης ωστόσο δεν εξηγούν την κατάσταση ως έχει.

Μετατόπιση της κρίσης με το δανεισμό

Στη χώρα μας η κυβέρνηση συνεχίζει να υποστηρίζει ότι το πρόβλημα είναι ελληνικό, “μαζί τα φάγαμε”. Στην Ιταλία κυριότερος υπαίτιος θεωρήθηκε ο Μπερλουσκόνι. Στην Ιρλανδία υποστηρίχτηκε κάτι αλλιώτικο. Κοινό στοιχείο είναι ότι 178 κράτη βρέθηκαν να έχουν πρόβλημα. Εμείς προσπαθούμε να εξηγήσουμε την όλη κατάσταση, ξεκινώντας από την κρίση του 1970, η οποία έχει χαρακτηριστεί κρίση κερδοφορίας.

Η “κρίση” έχει τρόπο να λύσει το πρόβλημα: μειώνει τους μισθούς, αυξάνοντας την κερδοφορία και, από την άλλη, την υπερσυσσώρευση· δηλαδή η καταστροφή είναι στοιχείο της λύσης. Θυμηθείτε πώς κατέληξε η κρίση του ’30, με μια τεράστια καταστροφή, του 2ου παγκοσμίου πολέμου, δίνοντας απεριόριστες δυνατότητες να δημιουργηθούν νέα κέρδη. Στην περίπτωση του ’70, μείωσαν τους μισθούς, αλλά εδώ υπήρχε πρόβλημα για αγορά και κατανάλωση των παραγόμενων προϊόντων. Έτσι πραγματοποιήθηκε μετατόπιση της κρίσης με το δανεισμό της κοινωνίας από τις τράπεζες, φτάνοντας το 2008 τα δάνεια σ’ αυτούς που δεν μπορούσαν να τα αποπληρώσουν.

Η κρίση δεν είναι μόνο οικονομική, αλλά και περιβαλλοντική – οικολογική, η οποία τώρα μπαίνει στο περιθώριο λόγω της κακής οικονομικής κατάστασης, δημιουργεί πρόβλημα στις αγροτικές παραγωγές και οδηγεί σε διατροφκή κρίση, προκαλώντας κοινωνικές εξεγέρσεις. Όπως επίσης και ενεργειακή. Έχουμε λοιπόν τέσσερις διαστάσεις στη σημερινή κρίση, οι οποίες συγκλίνουν δημιουργώντας αδιέξοδο.

Η “εθνική σωτηρία” έναντι της ταξικής

Επανερχόμαστε στην κρίση του ’70. Στην Ιταλία, με ένα κομμουνιστικό κόμμα, το μεγαλύτερο της Ευρώπης, σε ρήξη με τη Σοβιετική Ένωση, επιλέγεται ο ιστορικός συμβιβασμός, δηλαδή μια συνεργασία από τους αριστερούς έως τους χριστιανοδημοκράτες, με κύριους γνώμονες την οικονομική σωτηρία της πατρίδας, την πολιτική της λιτότητας και την εθνική σωτηρία έναντι της ταξικής. Έγιναν τότε μεγάλες απεργίες, όπως με την FIAT, που το Κ.Κ. Ιταλίας καταδίκαζε. Τα κείμενα και οι τοποθετήσεις του Ενρίκο Μπερλίγκουερ για τη λιτότητα και τη στάση ζωής γενικότερα, που ήταν εξαιρετικά και παραμένουν επίκαιρα, δεν υιοθετήθηκαν ως κυβερνητική πολιτική, αντιθέτως περνούσαν τα νομοσχέδια της χριστανοδημοκρατίας και της σοσιαλδημοκρατίας των Αντρεότι και Κοσίγκα. Είναι πολύ σημαντικό να γνωρίζουμε τι έγινε στην δεκαετία του ’70, ειδικά σε μας, την αριστερά, που γίνεται πολύ κουβέντα για το νόμισμα και τα οικονομικά μοντέλα.

Να πείσουμε τον κόσμο

Τελειώνοντας θα ήθελα ν’ αναφέρω ότι σε φοιτητικά κοινά, που παρουσιάσαμε το βιβλίο, μου τέθηκε συχνά το ερώτημα: «Η λέξη σοσιαλισμός, που βρίσκεται στο εξώφυλλο, και η λέξη κομμουνισμός, που βρίσκεται, στο οπισθόφυλλο, δεν βρίσκονται συχνά στο περιεχόμενο του βιβλίου. Είναι μήπως ρεφορμιστική μόλυνση ή διαχειριστική κλίση;»

Στο τελευταίο κεφάλαιο, με τίτλο “Τι να κάνουμε”, τοποθετούμαστε με κάποια μεταβατικά αιτήματα. Μπορεί να φαίνονται ήπια κι όχι τόσο ριζοσπαστικά. Για μάς είναι αναγκαίο να τα βάλουμε μπροστά και να παλέψουμε γι’ αυτά. Οι λόγοι είναι δύο : Ο ένας είναι ότι μπορείς να συνθηματολογείς όσο θέλεις, αλλά στο τέλος να μη μπορεί να σε καταλάβει κανείς. Για την αριστερά το μέλλον είναι η πτώση του καπιταλισμού και η μετάβαση στον σοσιαλισμό, όμως αυτό εξαρτάται από το να πειστεί ο κόσμος, ο οποίος πια με τα λόγια δεν πείθεται, παρά μόνο με προσπάθειες που κάνει για να λύσει τα προβλήματα. Ο δεύτερος, εξίσου σημαντικός, έχει να κάνει με τους συντρόφους μας από το Συ.Ριζ.Α. ή από άλλες πτέρυγες της αριστεράς, που λένε ότι οι προτάσεις που κάνουμε είναι πολύ συστημικές και τείνουν στο τίποτα. Για παράδειγμα: η Ε.Κ.Τ. να τυπώσει χρήμα και να δανείζει χαμηλότοκα. Να ξεκαθαρίσουμε ότι δεν είναι πρόταση της αριστεράς για την επίλυση της κρίσης· απλώς αναφερόμαστε στις πολιτικές ελίτ της Ευρώπης: Αν θέλανε να ανασχέσουν –όχι να λύσουν– το πρόβλημα της κρίσης, θα έπρεπε να κάνουν αυτό. Είναι συστημικό, αλλά δεν το επιλέγουν, γιατί, αν ανοίξει κάποια μικρή ρωγμή, μπορεί να περάσει ολόκληρο ποτάμι από μέσα· μπορεί τότε κάποιοι να ζητήσουν τα αντίστοιχα μέτρα για να ενισχύσουν την υγεία κ.λπ. Μπορεί στο μέλλον να το κάνουν, αν βρεθούν σε αδιέξοδο. Άρα, για μάς έχει μεγάλη σημασία να διατυπώνουμε πράγματα, που μπορεί ο καθένας να τα καταλάβει και να μετάσχει στη διεκδίκησή τους.

Να κρατήσουμε το καλύτερο

Καταλήγοντας, μπορούμε να πούμε πως βρισκόμαστε σε μία φάση, που ανοίγονται οι δρόμοι για το χειρότερο αλλά και το καλύτερο· και θα κρατήσουμε το καλύτερο. Ο κόσμος για πρώτη φορά αναρωτάται, πράγμα που δεν το έκανε καθόλου. Ρωγμές στην ηγεμονία δημιουργούνται καθημερινά, η ελπίδα είναι στους δρόμους –όχι μόνο στην Ελλάδα, αλλά και στην Ευρώπη και στην Αμερική. Αυτό είναι το θετικό κι αυτό πρέπει να αξιοποιούμε σαν αριστερά.

Σας ευχαριστώ .