Η εδαφική διάβρωση είναι μια φυσική διαδικασία: με το χτύπημα της βροχής, την εναλλαγή διαβροχής-ξήρανσης, το ποδοπάτημα ζώων, ανθρώπων και μηχανημάτων καθώς και με τη φωτιά το έδαφος αποδιοργανώνεται και χάνει τη δομή του, το «σβώλιασμα». Στη συνέχεια παρασύρεται ευκολότερα από τα νερά ή τον αέρα (ας θυμηθούμε τη βροχή που «φέρνει χώμα από την Αφρική»), «τρώγεται» καθώς λέμε και μετέπειτα δημιουργούνται νεροσυρμές και αυλάκια. Χάνεται έτσι το παραγωγικό έδαφος (καλλιεργήσιμη γη ή φυσικά οικοσυστήματα).
Παρότι η διάβρωση είναι συνεχής στη φύση, γενικά σε μικρό βαθμό, οι ανθρώπινες δραστηριότητες είναι αυτές που την αυξάνουν δραματικά. Καταστρέφουν τη βλάστηση που προστατεύει το έδαφος, συρρικνώνουν τα επίπεδα οργανικής ουσίας, διαταράσσουν το έδαφος καταστρέφοντας δομή του κλπ. Οι πιο σημαντικές από αυτές τις  δραστηριότητες είναι:
    Η καταστροφή των δασών.
    Η υπερβολική βόσκηση.
    Οι ακατάλληλες γεωργικές πρακτικές.
    Ορισμένα τεχνικά έργα.
    Οι βίαιες και εκτεταμένες αλλαγές στη χρήση γης.
Έτσι π.χ. στο Maryland των ΗΠΑ, κατά την εκχέρσωση για κατασκευή κατοικιών, ο ρυθμός απώλειας του εδάφους εκτινάχθηκε στους 700 τόνους ανά στρέμμα το χρόνο, πολύ περισσότερο από ότι προκαλούσαν οι αγροτικές καλλιέργειες και εκατοντάδες φορές πάνω από ότι το δάσος που προϋπήρχε.
Οι συνέπειες μπορεί να είναι ανυπολόγιστες (οικονομικές, κοινωνικές, περιβαλλοντικές κλπ) σε τοπικό και παγκόσμιο επίπεδο. Βαθμιαία και μόνιμα, η παραγωγική ικανότητα των εδαφών χάνεται, καθώς το επιφανειακό έδαφος απομακρύνεται (το καφέ χρώμα των ποταμών και χειμάρρων το Φθινόπωρο οφείλεται κυρίως σε μεταφερόμενο χώμα). Το έδαφος καθίσταται φτωχότερο και αδυνατεί να υποστηρίξει επαρκώς τις καλλιέργειες και τα φυσικά οικοσυστήματα (π.χ. δάση, λιβάδια κλπ), που σταδιακά υποβαθμίζονται. Οι αλλαγές είναι γενικά μη αντιστρεπτές. Τα υλικά που φτάνουν στους ωκεανούς μέσω των ποταμών υπολογίζονται σε 1500 κιλά το χρόνο ανά εκτάριο γης (Μ.Ο.). Επιπλέον οι αποδέκτες των υλικών ρυπαίνονται με θρεπτικά στοιχεία κ.α. (λ.χ. ευτροφισμός).
Η διάβρωση των εδαφών συνδέεται και με το φαινόμενο του θερμοκηπίου. Στο επιφανειακό κυρίως έδαφος υπάρχει η οργανική ουσία. Πρόκειται για το κύριο ζωντανό κομμάτι του εδάφους. Χωρίς αυτή το χώμα είναι πρακτικά άμμος. Η οργανική ουσία των εδαφών αποτελεί παγκοσμίως μια τεράστια «δεξαμενή» άνθρακα ( C ). Άλλες τέτοιες είναι οι λίμνες, οι ωκεανοί, τα ορυκτά καύσιμα, η ατμόσφαιρα (με το διοξείδιο του άνθρακα - CO2) και τα πετρώματα. Όλες αυτές οι μορφές άνθρακα βρίσκονται σε μια ισορροπία μεταξύ τους. Έτσι λ.χ. το CO2 της ατμόσφαιρας δεσμεύεται από τα φυτά, έπειτα από τα χορτοφάγα ζώα, επιστρέφει με τα πεσμένα φύλλα ή τις κοπριές στο έδαφος, όπου γίνεται χούμος και με την πάροδο των χρόνων καταλήγει πάλι στην ατμόσφαιρα σαν CO2 ή στο υπέδαφος σαν ορυκτό (π.χ. πετρέλαιο, γαιάνθρακες κλπ).
Ο άνθρωπος διατάραξε αυτή την ισορροπία: με δραστηριότητές του όπως καύσεις, εκχερσώσεις, εντατική γεωργία, διοχετεύει άνθρακα από τις μεγάλες παγκόσμιες «δεξαμενές» στην ατμόσφαιρα με τη μορφή CO2, αλλάζοντας τη σύστασή της. Έτσι δημιουργείται το φαινόμενο του θερμοκηπίου.
Η τεράστια ποσότητα άνθρακα που φέρει το έδαφος ξεπερνά αυτή της ατμόσφαιρας και της παγκόσμιας βλάστησης μαζί. Έτσι στέλνοντας τον άνθρακα αυτό στην ατμόσφαιρα, ενισχύουμε το φαινόμενο του θερμοκηπίου. Έχει τεκμηριωθεί ότι η απώλεια οργανικής ουσίας από τα εδάφη του πλανήτη, συνεισφέρει σημαντικά στην αύξηση του CO2 της ατμόσφαιρας.
Κατανοούμε λοιπόν, ότι μια και το σταμάτημα των καύσεων είναι ανέφικτο, κάθε μέτρο που βοηθά τη διατήρηση του CO2 της ατμόσφαιρας σε φυσιολογικά επίπεδα είναι σημαντικό. Ένα μέτρο που προτείνεται είναι η σωστή διαχείριση των εδαφών ώστε να αποφεύγεται η υποβάθμισή τους. Και η διάβρωση είναι η πιο σημαντική μορφή υποβάθμισης των εδαφών, που μπορεί να οδηγήσει στην ερημοποίηση.
Τα ελληνικά εδάφη είναι πολύ ευαίσθητα στη διάβρωση, καθώς έχουμε πολλά βουνά και έντονες κλίσεις, με έντονες απορροές υδάτων, μακρά, ξηρά και θερμά καλοκαίρια που ταλαιπωρούν τη βλάστηση, τα οποία ακολουθούνται από ραγδαίες βροχοπτώσεις. Επιπλέον, σύμφωνα με το Ελληνικό Σχέδιο Δράσης Κατά της Ερημοποίησης, η καταστροφή της βλάστησης σε επικλινή εδάφη που γεννά τη διάβρωση, συντελείται με εκχερσώσεις δασικών εκτάσεων, πυρκαγιές, υπερβόσκηση, άναρχη οικοδόμηση και ανάπτυξη τουρισμού, επιδότηση ακατάλληλων μορφών αγροτικής παραγωγής.
Περίπου το 80% των εδαφών μας έχουν υποστεί διάβρωση, ενώ μεγάλο κίνδυνο διατρέχουν σήμερα το 43% και μέτριο το 21% των εδαφών στην Ελλάδα. Πρόκειται λοιπόν για εκτεταμένο πρόβλημα που περιπλέκεται και διογκώνεται επικίνδυνα από:
    Την έλλειψη χωροταξικού σχεδιασμού ή την υποταγή του σε συμφέροντα.
    Τη θεσμική και νομική πολυπλοκότητα.
    Την εμπλοκή πολλών φυσικών και ανθρώπινων παραγόντων.
    Τη ραγδαία συρρίκνωση του πρωτογενούς τομέα, ενώ ταυτόχρονα τη θέση του στην ύπαιθρο σπεύδουν να καταλάβουν άλλοι ανταγωνιστικοί κλάδοι (τουρισμός, ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, οικοδόμηση κλπ).
    Τη γενικότερα χαμηλή προτεραιότητα της κεντρικής διοίκησης για το περιβάλλον.
Πέραν αυτών, η διάβρωση είναι φαινόμενο που συνήθως δεν είναι άμεσα ορατό, ακόμη και από γεωτεχνικούς. Συνήθως καθίσταται ορατό όταν προχωρήσει. Ούτε οι συνέπειες είναι άμεσα μετρήσιμες. Ακόμη και η μειωμένη γονιμότητα των χωραφιών μπορεί να αποδίδεται σε άλλους παράγοντες. Η διάβρωση δεν είναι ένα κραυγαλέο, «πιασάρικο» δημοσιογραφικά ζήτημα τύπου Ασωπού. Αντιθέτως είναι ένα βραδέως εξελισσόμενο πρόβλημα, με κατά τόπους έντονα επεισόδια και εξάρσεις.
Η προστασία των εδαφών είναι από τα πιο παραγνωρισμένα ζητήματα στην περιβαλλοντική νομοθεσία. Είναι χαρακτηριστικό ότι οι αγρότες στη χώρα μας υποχρεούνται (κάπως χλιαρά!) να προστατεύουν τα εδάφη από τη διάβρωση και ελέγχονται γι΄ αυτό. Όταν όμως το χωράφι γίνει οικόπεδο, ξενοδοχείο, δρόμος κλπ, οι παραπάνω υποχρεώσεις δεν υφίστανται!
ΟΗΕ και Ε.Ε. έχουν ασχοληθεί με την υποβάθμιση των εδαφών και την ερημοποίηση. Η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για την καταπολέμηση της ερημοποίησης, κατέστη νόμος του κράτους (Ν. 2468/97) και επιβάλλει τη σύνταξη Εθνικού Προγράμματος Δράσης. Η χώρα μας το έχει καταρτίσει το 2001 (ένα κείμενο 100 περίπου σελίδων), και επικυρώθηκε με την Αρ.  99605/3719/23-7-2001 ΚΥΑ (ΦΕΚ 974 Β΄/01). Έκτοτε ελάχιστα πράγματα έχουν γίνει και το ανωτέρω σχέδιο φαίνεται ότι βρίσκεται σε αδράνεια.
Επίσης η Ε.Ε., μόλις το 2006 υιοθέτησε  θεματική στρατηγική για το ζήτημα της προστασίας των εδαφών. Το πότε τελικά θα επικυρωθεί κάτι τέτοιο σαν νόμος του Ελληνικού Κράτους, είναι προφανώς άγνωστο.

Βασίλης Ντερμάρης – γεωπόνος

Με κάλεσμα του ο κ. δήμαρχος Πρέβεζας προς τους πολίτες – δημότες άνοιξε το μεγάλο θέμα των κεραιών της κινητής τηλεφωνίας που είναι εγκαταστημένες μέσα στον οικιστικό ιστό της πόλης. Ένα πολύ θετικό αρχικά βήμα από την πλευρά του Δήμου.
Η πλειονότητα των ανεξάρτητων επιστημονικών μελετών έχει αποδείξει ότι οι κεραίες κινητής τηλεφωνίας είναι επικίνδυνες για την ανθρώπινη υγεία (υπαίτιες για καρκινογενέσεις ή και καρκίνους του νευρικού και του εγκεφάλου) σε μεγάλο ποσοστό. Η δε απόσταση από αυτές παίζει μεγάλο ρόλο. Οι ανεξάρτητες μελέτες (όχι αυτές που έχουν παραγγελθεί από τις εταιρείες) δίνουν μια απόσταση ασφαλείας 100-150 μέτρα. Πληροφορίες αναφέρουν ότι στα γειτονικά των κεραιών κτήματα στον Κούκο έχει εξαφανιστεί κάθε είδους άγριας ζωής (αρουραίοι κλπ.). Μπορούμε δε να σκεφτούμε πόσο πιο επικίνδυνες είναι για τους ευαίσθητους εγκεφάλους των μικρών παιδιών. Να επισημάνουμε εδώ ότι η κεραία δεν απέχει από το νηπιαγωγείο περισσότερο από 20 μέτρα. Ήδη πολλοί γονείς αρνούνται να στείλουν τα παιδιά τους εκεί.
Κάλεσε τους πολίτες λοιπόν ο κ. δήμαρχος να διαμαρτυρηθούν και να στηρίξουν τις ενέργειες του ώστε να απομακρυνθούν οι κεραίες (τρεις τον αριθμό) που έχουν εγκατασταθεί σε ιδιόκτητη οικοδομή (με το αντίστοιχο τίμημα φυσικά προς τον ιδιοκτήτη) δίπλα από το 8ο νηπιαγωγείο του Δήμου στην περιοχή πίσω από το νοσοκομείο. Και πολύ καλά έκανε. Στο τέλος του καλέσματος έγραφε , ελάτε να γκρεμίσουμε την κεραία. (!!!).
Αντί αυτού βέβαια αρκετοί από όσους συγκεντρώθηκαν (και ήταν αρκετοί) έφυγαν με μια πικρή γεύση απογοήτευσης. Αντί να πέσουν οι κεραίες – όπως έλεγε το κάλεσμα – που είναι μεταμφιεσμένες σε καμινάδες (!!!) ο κ. Δήμαρχος μετά από κάποιες ομιλίες , δήλωσε ότι φεύγει αυτή τη στιγμή για να πάει στον κ. εισαγγελέα να υποβάλλει μήνυση γιατί οι κεραίες είναι παράνομες και δεν έχουν άδεια. (!!!) . Η συνέχεια λοιπόν δίνεται στα δικαστήρια με πιθανή (και επιθυμητή) απόφαση παύσης της λειτουργίας.
Μερικά από τα ερωτήματα που γεννήθηκαν είναι  :
-    εάν σύμφωνα με την εταιρεία κινητής τηλεφωνίας οι κεραίες – όπως και κάθε κεραία - είναι ακίνδυνες (sic) γιατί φρόντισαν να τις μεταμφιέσουν σε καμινάδες με πελαργούς ;
-    γιατί ο κ. δήμαρχος και ο Δήμος δεν είχε υποβάλλει πριν μήνυση  , από την στιγμή που το πληροφορήθηκε και γιατί δεν το έχει κάνει για όλες τις κεραίες που είναι εγκαταστημένες στην πόλη ;
-    γιατί κάλεσε τον κόσμο σε συγκέντρωση με σκοπό το γκρέμισμα των κεραιών αφού δεν είχε σκοπό (ή δεν μπορούσε) να προβεί σε αυτή την ενέργεια  ;

Διονύσης Παπανίκος.